Karahallı Lehçesi

Dilbilimcilere göre Anadolu Ağızları; Doğu Gurubu,Batı Gurubu ve Kuzeydoğu Gurubu olmak üzere üç ana guruba ayrılmaktadır.
Uşak bölgesi, Batı Gurubu ağızlar içinde yer almaktadır. Uşak ili ağız bölgesi de üç guruba ayrılmaktadır. 1.Bölge Uşak merkez, 2.Bölge Eşme, 3.Bölge ise Karahallı’dır.
Uşak bölgesi ağızlarında Türkiye Türkçesi yazı diline geçmemiş XI.yüzyılın ve öncesi ağzının eski Türkçe şekilleri korumakta ve ne kadar muhafazakar ve başarılı olduğunu göstermektedir.
İşte bin yıldır hiç bozulmadan ve şekil değiştirmeden günümüze kadar muhafaza ettiğimiz kelimelerden bazıları;
Aba, Ardılmak, Benillemek,Dumağı, İlkmek, Sağdıç, Sinlenmek, Üleşmek ve Sormuk. Bu kelimelerden Dumağı ve Sormuk bu gün sadece Karahallı’da kullanılmaktadır.

NOT: Bu yazının hazırlanmasında Uşak Sempozyum Bildirilerinden yararlanılmıştır.

Kaynak:http://www.karahallilarvakfi.com/lehce.html

A E I-İ P
Aba Abla Ebe Babaanne,anneanne Irakı Rakı Padı Çatı ve Dam kenarı
Alan Açıklık Ebermek Getirmek Iradiyo Radyo Pavlika Fabrika
Alaca Olgunlaşmaya başlayan üzüm Ebertlemek Avutmak Iramat Rahmet,yağmur Pallaç Hallaç
Alantirik Elektrik Engücü Eninde sonunda Isgaran Hamur kesme aracı Panca Pençe,avuç
Ardılmak Yüklenmek Erkeç Büyük keçi İspirte Kibrit Potur Pantolon
Annaç Karşı Efen Kolay İlan Yılan Poyam Badem
Akıbat Avukat Enser Büyük çivi İlikmen Kandil Peşkir Havlu
Ağa Ağabey Eski Çamaşır İl demi Öyle değimli Pençeviş Kokoreç
Aha İşte Esger Asker Ese, İsa İle Öyle anlamındaki tasdik sözü Pellonçu Palyoço
Amat Ahmet Emme Ama İleşber Rençber Pürgü Baş örtüsü
Ars Büyük Fare Elemle İplik düzeltme İstiyci Dilenci S
Aşa Ayşe Elem etmek Utanmak İlkmek Biriktirmek Sası Tatsız
Aşıraşı Aşure Ergen Kızılcık İlfa Zambak Sedikan Çocukla oynana çocuk oyunu
Alat etmek Acele etmek Eyef Yük taşımaya yarayan bir alet İssi Sıcak Sağdıç Yakın arkadaş
Avgan Su birikintisi F İnne İğne Sındı Makas
Andık Canavar Fennos Fanus tipi fener K – L Sıtarasız Suratsız
Ammi Emmi,Amca Ferfene Ziyafet Kelemle İşlenmeyen bağ Sorutmak Surat asmak
Amel olmak İshal olmak Fışnamak Kaynamak,kabarmak Kestenkele Kertenkele Ş
Aynaşmak Sırnaşmak Firtlenmek Şüphelenmek Kümkü Kambur Şampır İnce kumaş
Anışmak sözünü etmek G Kereyat Kötü insan Şartosun Şart olsun
Ayan Muhtar Gali Artık Kımsır Cimri Şere Çehre
Ayın oyun Aslı gibi olmayan,bozulmuş Galambaş Kalabalık Kıstırma Bisküvi arası lokum Senit Hamur açma tahtası
Azıyma Azime Galgımak Oynamak Kirildek Fırıldak Siyitmek Koşmak
B Gayıl olmak Razı olmak Keri Başka Seroş Sarhoş
Benillemek Ürkmek Ganare Mezbaha Kekre Olgunlaşmamış ayva Sehem Pay,hisse
Bark Şimşek Gapba Kahbe Kese Kestirme Sülümen Süleyman
Bamak Parmak Kupa Bardak Sübek Beşik edevatı
Banış Yemeğe ekmek batırma Gaynaşık Yaramaz Kumpir Patates Saraylı Bir çeşit baklava
Bak bi Bir dakika,bana bak Ganyaşı Yabani ot Kötöya Kütahya Şaybıl Şımarık
Badılcan Patlıcan Gave Kahve Köfün Küfe Şarakmana Üzümlerin ezildiği büyük taş
Barabara Berabere Gısım Bir avuç Köme Toptan Şarban Şehriban
Basıra Bitkilerde oluşan hastalık Gındap İp Kaykı Sert Şarpo Eşarp
Bezdirme Saçta pişirilen hamur işi Gıramis Büyük altın Kayrak Düz ve ince taş Şaşannamak Şaşırmak
Bessel Kabak ve pekmezle yapılan bir tatlı Gıynız Boynuz Kayası mısın Sana ne.kahyasımısın Samıt Beceriksiz, aptal
Bungun Sıkıntılı Gayma Para Kahat Kağıt Sormuk Emzik
Bukağı Kelepçe Gıllangıç Kokulu küçük süs kavunu Kındım Saz.cümbüş Sinnenmek Saklanmak
Berenari Şöyle böyle Gıldak Kadın gibi davranan erkek Kansırmak Balgam atmak Senek Su kabı
Babış Ayakkabı Garga beyni Yoğurt ve pekmez karışımı Kakıvermek Hiddetlenmek Şipit Hamur işi
Bakır Su kovası Gar Helvası Kar ve pekmez karışımı Laylom Naylon Şişirmen Balon
Bedirek Pamuk yığını Galgımak Oyuna kalkmak M Şefte Siftah
Bicava Pijama Götdeş Yandaş,dost Mehel Uygun T
Bişeğen Çabuk pişen Gödek Kısa ve şişman Mafıl Topluluk Tara Çalı çırpı kesmeye yarayan kesici alet
Bişibişi Çocuklara verilen kuruyemiş Gümlü Çömlekte yapılan et yemeği Mağaza Mağara,in Tozank Pamuk tozu
Biskevit Büsküvi Gubarmak Kabarmak,şişinmek Mahana Bahane Tulup Pamuk
Bicez Bir tane Gumdak Mısır,darı Malıç Pamuk Tomofil Otomobil
Bizim gız Kız kardeş Gızan Çocuk Mayış Maaş Tokdir Doktor
Bizim oğlan Erkek kardeş Gıncırdak Eski bir düğün eğlencesi Mamir Memur Tosbağı Kaplumbağa
Balambırt Palamut Garafil Karanfil Mırmır Misket Teretura Tiyatro
Boduç Küçük su testisi Garallı Karahallı Misir Hindi Tene aşı Karışık hububattan yapılan yemek
Bunar Pınar Gayınna Kaynana Muska Yufkadan yapılan börek Tevek Taze üzüm dalı
Boğ Bohça Gayınoğlan Kayın birader Müyten Mintan Tene tarana Bakliyat ve tarhana gibi gıdalara verilen ortak ad
Bükme Saçta pişirilen hamur işi Gabasan Karbasan N Tengebongaz Takla atmak
Bübe Biber Gavırga Buğday ve mısır kavurması Naha İlenme sözü Terslik Gübrelik
Börtüböce Her türlü böcek Gavuz Kuru meşe yaprağı Nalet Lanet Ü
Börttürmek Haşlamak Garın aşı İşkembe çorbası Nene Yenge Ünnemek Çağırmak
Böyün Bu gün Gönek İç gömleği Nerdek Salça Ümmen Çocuk oyunlarında çukur
Bekdayı Pek güzel Gövermiş Olgunlaşmaya başlayan meyve Nencen Ne edeceksin Ümbeklemek Emeklemek
C – Ç Gök Olgunlaşmamış sebze-meyve Nebiya Ne bileyim ya Üleşmek Paylaşmak
Car Kadın örtüsü Güssom Gülsüm Necipolsa Nasıl olsa Ütülmek Kumarda kaybetmek
Cazı Cadı Gömbe Külde patates pişirme Necabet Cenabet Üssüyün Hüseyin
Çoğaşmak Çoğalmak,toplanmak Gezgiç Nişanlıların gezintisi ve pikniği Nınaştı Nişasta Üyümek Uyumak
Çağıl Çakıl Geme Fare Nişiyon Ne yapıyorsun Üyüz Uyuz
Çandırma Jandarma Guyruklu Akrep Nişedin Ne yaptın Y
Cof Cömert Gumbarcı Kumarcı Nefene Hasat sonrası bağda kalan üzüm Yalım Galiba
Comaat Cemaat Guduret; Kudret Nohot Beyaz leblebi Yaygı Örtü
Cığara Sigara Guvatlı Kuvvetli Nüzom Lüzum Yağadır Yağ ve ter kiri
Cingen Çingene Gelip batır Durmadan gelen O Yaykamak Yıkamak
Cavır Gayri Müslim H Ombaç Kuru tarhana ve soğan karışımı yiyecek Yılık Yamak,eğri
Cibire Üzüm tortusu Heleşe Eğlence ,muhabbet Oturmacı Misafir Yunga Toprak dam yuvarlama taşı
Çendek Tabak Haranı Tencere Obal Vebal Yungalanmak Yuvarlanmak
Cendere Bir çeşit baklava Hayat Salon Omca Üzüm ağacı Yeni gattan Yeni baştan
Çıvgan Kamışa benzer bir bitki Hambal Hamal Oma Ömer Yağlık Mendil
Çiğin Omuz Hanay Avlulu ev Oku Davetiye Yönet Düz
Çıtlık Yabani bir meyve Habıyba Habibe Ö Yümek Yıkamak
D Haviz Hafız Önse Herhalde Z
Deberotu Havuç Harım Bahçe duvarı Öttürcek Bağırsak Zıypmak Kaymak
Desti dümbek Toprak darbuka Hadendi Haydi artık Ötürmek İshal olmak Zıddıyka Sıdıka
Düylek Kavun Höngürde Orada Örüzgar Rüzgar Zaliyka Zeliha
Dığan Tava Höngülde Bu şekilde Örkelenmek Öfkelenmek Zımkıç Beşik edevatı
Dılbır Dilber Hökömat Hükümet Öküz götü Kuş burnu
Dıkma İç güveysi Helime Yemeğin üstündeki yağ tabakası Önecek Önlük
Dınga garın Şiş göbekli Heng Eğlence
Dinel Dikel Hu Şu ,bu
Dumağı Nezle,grip Ho O,bu
Dellenci Tellal Honça Düğün çerezi
Deledırlı Delihıdırlı Horata Eğlence,alay
Deyyo Diyor
Deya İşte orada
Deze Teyze
Dolak Atkı
Dombay Domuz
Darı Mısır tanesi
Dayıca Güzelce
Durago Bekle
Düzen Dokuma tezgahı
De gali Haydi artık,çabuk
Deşdevan Korucu
Döğüs Deyyus
Düggen Dükkan